وقتی نام هند به میان میآید، اولین چیزهایی که به ذهنمان خطور میکند رنگ، موسیقی، آیینهای باستانی و مردمی است که زندگیشان با جشن و شادی در هم تنیده شده است. در این سرزمین پهناور، تقریباً در هر فصل و هر ایالت میتوان شاهد برگزاری فستیوالهایی بود که ریشه در تاریخ، مذهب و فرهنگ کهن هند دارند. از جشنواره رنگهای هند یا جشن هولی گرفته تا نورافشانیهای خیرهکنندهی دیوالی، هر کدام از این جشنواره های هند تصویری منحصربهفرد از روح پرهیجان و پر رمز و راز این سرزمین را به نمایش میگذارند.
اگر میخواهید با دنیایی از آیینهای شگفتانگیز، موسیقیهای سنتی، رقصهای پرشور و باورهایی که قرنهاست نسل به نسل منتقل شدهاند آشنا شوید، همراه توریزما باشید تا ۸ جشن و فستیوال معروف هند را مرور کنیم؛ تجربههایی که سفر به هند را برای همیشه در ذهنتان ماندگار خواهد کرد.
معرفی فستیوال های هند
بسیاری از بزرگترین جشنواره های هند، مذهبی است و یا از تقویم هندو یا اسلامی پیروی می کنند. تاریخ فستیوالها، ممکن است هر سال تغییر کنند، اما شور و شوق برگزاری جشنها هرگز تغییر نمی کند. هر کجا که بروید، باید انتظار آتش بازی، رنگ، آواز، رقص و غذاهای متنوع را داشته باشید.
در این جا چند مورد از بزرگترین جشنوارههای هند را برای شما آورده ایم.
۱
دیوالی
دیوالی جشن آغاز سال نوی هندوها است و پنج روز طول می کشد. تاریخ دقیق برگزاری دیوالی هر سال تغییر می کند اما معمولاً بین ماههای مهر و آذر برگزار می شود. این جشنواره هند، به عنوان جشنوارهی نور هندو شناخته شده زیرا در طی آن مردم خانههای خود را با لامپ و «دیا» یا چراغهای نفتی تزئین می کنند. گفته شده این چراغها به الههی ثروت کمک می کنند تا راه خود را به خانههای مردم پیدا کند. مردم اغلب «رنگولی»، الگوهایی ساخته شده از پودرهای رنگی و گلها، را روی زمین ورودی خانههای خود به عنوان خوشامدگویی به خدایان می کشند.
گذشته از تزئینات زیبا، هدف دیوالی گذراندن وقت با دوستان و خانواده است.
۲
هولی
جشنواره رنگهای هند یکی از مشهورترین فستیوال های هند است که در آن مردم دور هم جمع شده و به هم رنگ می پاشند. هر رنگ نماد خاصی دارد به طور مثال قرمز نماد عشق و باروری، آبی نماد کریشنا خدای هندو، سبز نماد شروع دوباره و زرد نماد زرد چوبه، ادویه بومی هند است.
هولی گاهی به عنوان جشنوارهی عشق و گاهی جشنواره رنگهای هند شناخته می شود، اما هر چه آن را بنامیم، هولی جشنی است که پیروزی خیر بر شر را جشن می گیرد. این جشنواره رنگ هند یک شب و یک روز به طول می انجامد و معمولاً در ماه اسفند برگزار می شود.
📖 پیشینه تاریخی جشنواره رنگها در هند: جشن هولی که به جشنواره رنگهای هند معروف است، یکی از قدیمیترین آیینهای هند به شمار میرود و پیشینهای عمیق در اساطیر هندو دارد.
در روایتهای تاریخی و مذهبی، هولی ریشه در داستان پرهلاد (Prahlada) و هولیکا (Holika) دارد. پرهلاد، پسر شاهی اهریمنی به نام «هیربانیاکاشیپو» بود که بر خلاف خواسته پدرش، شیفته و پرستنده خدای ویشنو شد. هیربانیاکاشیپو که خود را خدای زمینی میدانست، از این سرپیچی به خشم آمد و تصمیم گرفت پسرش را نابود کند. او خواهرش «هولیکا» را که از آتش در امان بود، به کمک طلبید. هولیکا پرهلاد را در آغوش گرفت و وارد شعلههای آتش شد تا او را بسوزاند. اما در کمال شگفتی، پرهلاد به لطف ایمان و نیایشش به ویشنو سالم بیرون آمد و هولیکا در آتش نابود شد.
این داستان به نمادی از پیروزی ایمان و نیکی بر شر و غرور تبدیل شد. به همین دلیل، در شب پیش از هولی، مردم در سراسر هند آتشهای بزرگی روشن میکنند که به «هولیکا داهان» معروف است. این آتش نمادی از سوزاندن شرارت و پاکسازی جامعه از بدیهاست.
از سوی دیگر، هولی با فصل بهار و جشن باروری و سرزندگی طبیعت نیز پیوند دارد. در گذشتههای دور، کشاورزان و روستاییان با پاشیدن رنگهای طبیعی (از گیاهان و ادویههایی مانند زردچوبه، چغندر یا گلهای رنگی) آغاز فصل تازه را جشن میگرفتند.
منابع تاریخی نشان میدهد که هولی دستکم از ۲۰۰۰ سال پیش در هند جشن گرفته میشده است. در متون باستانی سانسکریت مانند پوراناها (بهویژه «ویشنو پورانا») به این جشن اشاره شده است.
۳
دوسهرا
یکی دیگر از جشنوارههای هندو، دوسهرا است که پیروزی راما بر پادشاه اهریمنی راوانا را جشن می گیرد. جشنها شامل آتش بازی و سوزاندن آدمکهای پادشاه راوانا است، در حالی که لکههای قرمز نیز روی پیشانی شرکت کنندگان نقاشی می شود. این جشنواره در ماه مهر برگزار می شود.
📖 جشن دوسهرا یا ویجایا دشمی: یکی از کهنترین آیینهای هند است که ریشهاش در حماسهی رامایانا قرار دارد. بر اساس این روایت، رام، شاهزادهای از خاندان آیودیا، برای نجات همسرش سیتا با پادشاه اهریمنی لنکا، یعنی راوانا، وارد جنگی طولانی شد. روزی که رام موفق شد با یاری ارتش میمونها راوانا را شکست دهد، به عنوان روز پیروزی خیر بر شر در حافظه جمعی هندوها ثبت شد. به همین دلیل، دوسهرا نماد غلبهی حقیقت و عدالت بر تاریکی و ظلم شناخته میشود.
این جشن امروزه با شکوهی خاص در سراسر هند برگزار میشود، اما در هر منطقه رنگ و بوی متفاوتی دارد. در شمال کشور، نمایشهای خیابانی موسوم به «رام لیلا» اجرا میشود که در آن داستان رامایانا بازآفرینی میگردد و در پایان، آدمکهای عظیم از راوانا و برادرانش با آتش سوزانده میشود. در جنوب هند، دوسهرا بیشتر به شکل آیینی مذهبی و تقدیم هدایا به الهه دورگا دیده میشود. در هر دو شکل، مردم باور دارند این روز یادآور آن است که حتی در سختترین نبردها، سرانجام نور و نیکی پیروز خواهد شد.
۴
گانش چاتورتی
گانش خدای آغازی نو، موفقیت و خرد است و به لطف سر فیل مانندش به راحتی قابل شناسایی است. از میان تمام خدایانی که در دین هندو وجود دارند، این خدا، یکی از شناخته شده ترینهاست که جشنوارهی گانش چاتورتی به افتخار او و به مناسبت جشن تولدش برگزار می شود.
این جشنواره که در ماههای تیر تا شهریور برگزار می شود، ۱۱ روز طول کشیده و در آن مجسمههای عظیمی نمایش داده شده و در خانهها و اماکن عمومی مورد پرستش قرار می گیرند. در روز آخر، مجسمهها در خیابانها رژه می روند و هزاران نفر از پیروان هندو در کنار آنها می رقصند و آواز می خوانند.
۵
کریشنا جانماشتامی
این جشنواره هند، تولد خدای کریشنا را گرامی می دارد، کسی که به خاطر نگرش مثبت و توانایی اش در لبخند زدن به زندگی، مرگ، پیروزی و شکست، مورد احترام است.
این جشنواره، در اواخر مرداد یا اوایل شهریور برگزار شده و در طی آن ظروف سفالی حاوی پول، کره و کشک از ساختمانها آویزان می شوند و مردم برای رسیدن به این ظروف با تشکیل یک هرم انسانی و بالا رفتن از آن رقابت می کنند. توضیح کاملاً منطقی برای این نمایش عجیب وجود دارد، خدای کریشنا عاشق کره و کشک بوده و سعی می کرده آنها را از خانهها بردارد، بنابراین روستاییان آنها را دور از دسترس او آویزان می کردند.
۶
ماهاشیوراتری
جشنواره هندوی ماهاشیوراتری، عروسی الههی شیوا با پارواتی را جشن گرفته و در شب ماه نو فالگون برگزار می شود. مؤمنان قبل از بازدید از معابد شیوا درست قبل از نیمه شب، تمام روز را روزه می گیرند. شیوالینگا (نوعی بت) با شیر، ماست و عسل غسل داده می شود و شب با خواندن ترانههای مذهبی جشن ادامه می یابد.
۷
ناواراتری و دورگا پوجا
دورگا پوجا، یکی از جشنوارههای بزرگ هند به ویژه در مناطق شمالی و شرقی این کشور است. در بخش شمالی هند، این جشنواره با نام ناواراتری جشن گرفته می شود اما در ایالت بنگال غربی، نام آن دروگا پوجا است.
این یک جشنواره ۹ روزه بوده که روز دهم و پایانی آن با نام ویجی داشمی جشن گرفته می شود. این جشن، جشن پیروزی الهه دورگا بر دیو ماهیشاسور است که قصد داشت جنگی را علیه خدایان آغاز کند. در طول مدت برگزاری، ۹ شکل از الههی دورگا مورد پرستش قرار می گیرند.
در ایالت گجرات، ناوراتری به شیوهی خاصی جشن گرفته می شود. مردم با پوشیدن لباسهای سنتی گجراتی به مدت ۹ شب متوالی جمع شده تا رقص سنتی گاربا را با آهنگهای مذهبی الههی دورگا اجرا کنند.
۸
اونام
اونام، یکی از جشنوارههای معروف ایالتهای جنوبی هند است. این جشنواره به ویژه برای مردم کرالا اهمیت دارد، آنها معتقدند که اونام بازگشت پادشاه باستانی اهریمنی “مهابالی” به خانه است. اونام به مدت ۱۰ روز متوالی در طول فصل برداشت در کرالا جشن گرفته می شود.
این جشن شامل کارناوالهایی در خیابانها، رقصهای سنتی مانند “رقص ببر” و “فولیکالی”، موسیقی محلی و آتش بازیهای شگفتانگیز است. در طول اونام، مردم محلی خانههای خود را به زیبایی تزئین کرده و “فوکالام” (رنگولی ساخته شده با گل) درست می کنند.
| جشنواره | تاریخ در دهلی ۲۰۲۵ | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| دیوالی (Diwali) | ۲۰ اکتبر ۲۰۲۵ | جشن نور و تجدید خاطرهها؛ خانهها و معابد با چراغ تزئین میشوند و فضای شادی و صلح حکمفرماست. |
| هولی (Holi) | ۱۴ مارس ۲۰۲۵ | جشن رنگ؛ مردم با رنگهای شاد به هم میپاشند و شادی و دوستی را جشن میگیرند. |
| دوسهرا (Dussehra) | ۲ اکتبر ۲۰۲۵ | جشن پیروزی خیر بر شر؛ مجسمههای راوانا سوزانده میشوند و مراسم آیینی برگزار میشود. |
| گانِش چاتورتی (Ganesh Chaturthi) | ۲۷ آگوست ۲۰۲۵ | تولد خدای فیلسر؛ نصب مجسمه، نیایش و عود دادن در معابد. |
| کریشنا جانماشتامی (Krishna Janmashtami) | ۱۶ آگوست ۲۰۲۵ | تولد کریشنا؛ عبادت نیمهشب، آواز و جشن در معابد معروف دهلی. |
| ماهاشیوراتری (Maha Shivaratri) | ۲۶ فوریه ۲۰۲۵ | شب بزرگ شیوا؛ آیین نیایش و روزهداری تا نیمهشب. |
| ناواراتری / دورگا پوچا | تاریخ دقیق مشخص نیست | نه شب پرستش دورگا؛ رقص، آواز، معابد و مراسم مذهبی در سراسر دهلی. |
| اونام (Onam) | تاریخ دقیق مشخص نیست | جشن برداشت محصول در کرالا؛ در دهلی رسمی نیست اما بهطور محدود برگزار میشود. |
سوالات متداول جشنوارههای هند
۱. کدام جشنواره هند معروفتر است؟
جشن هولی (جشن رنگهای هند) و دیوالی (جشن نور) از شناختهشدهترین جشنوارههای هند هستند که هر سال میلیونها گردشگر خارجی را جذب میکنند.
۲. بهترین زمان سفر به هند برای دیدن جشنوارهها چه موقع است؟
از ماه مهر تا فروردین (اکتبر تا مارس) بیشترین جشنها در هند برگزار میشوند و هوا نیز برای سفر مناسبتر است.
۳. آیا گردشگران خارجی هم میتوانند در جشنواره های هند شرکت کنند؟
بله، بسیاری از جشن های سنتی هند مانند جشنواره رنگهای هند (هولی)، دیوالی و اونام عمومی هستند و گردشگران میتوانند در کنار مردم محلی حضور پیدا کنند.
۴. جشنوارههای هند فقط مذهبیاند یا فرهنگی هم دارند؟
بیشتر جشنواره های هند ریشه مذهبی دارند اما با گذر زمان به رویدادهای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شدهاند که موسیقی، رقص، غذا و آیینهای محلی بخشی از آن است.
۵. جشن هولی (رنگ) در کدام شهرها جذابتر است؟
ماتورا و ورنداون (شمال هند) بهترین جاها برای تجربه جشن هولی اصیل هستند، اما در دهلی و بمبئی هم جشنهای بزرگی برگزار میشود.
۶. دیوالی چند روز طول میکشد و چه چیز خاصی دارد؟
دیوالی پنج روز طول میکشد و نماد پیروزی نور بر تاریکی است. در این روزها خانهها با چراغ و شمع تزئین میشوند و آتشبازیها فضای شهرها را روشن میکند.
۷. آیا جشنوارههای هند برای کودکان مناسب است؟
بله، بسیاری از جشنها مثل دیوالی و اونام فضای خانوادگی دارند. فقط باید مراقب شلوغی جمعیت و رنگهای پودری هولی برای کودکان بود.
۸. کدام جشنواره هند به گردشگران توصیه نمیشود؟
برخی جشنها مثل ماهاشیوراتری و ناواراتری بیشتر جنبه مذهبی و آیینی دارند، بنابراین شرکت گردشگران بهتر است با احترام و رعایت آداب باشد.
۹. آیا جشنواره های هند هزینه ورودی دارند؟
اکثر جشنها رایگان هستند، مگر برخی اجراهای خاص یا مکانهای ویژه که بلیت میخواهند.
۱۰. آیا جشنواره های هند تاریخ ثابتی دارند؟
خیر، بیشتر آنها بر اساس تقویم قمری هند، ماه کامل، شرایط آب و هوایی و منطقهای تعیین میشوند و تاریخشان هر سال کمی تغییر میکند.
