الجم، شهری کوچک اما چشمگیر در قلب تونس، با آمفیتئاتر عظیم و سنگی خود بهعنوان بزرگترین و مهمترین جاذبه تاریخی این کشور شناخته میشود. این بنای باشکوه از دوران امپراتوری روم، امروز در فهرست میراث جهانی یونسکو میدرخشد. این آمفیتئاتر که روزگاری شاهد نبردهای خونین گلادیاتورها بوده، حتی برای مسافرانی که با هدف لذت بردن از سواحل و آفتاب مدیترانه در تور تونس شرکت میکنند، یکی از توقفهای ضروری و فراموشنشدنی بهشمار میآید. قرارگیری این شاهکار معماری در میان دشتهای خشک و هموار، در مسیر سوسه و صفاقس، جلوهای متفاوت و باشکوه به آن بخشیده است. در این مطلب، با سفر به دل تاریخ و زیباییهای ال جم تونس، شما را به کشف رازهای نهفته این شهر دعوت میکنیم.
ال جم تونس کجاست؟
الجم در کجای تونس قرار دارد؟ الجم شهری تاریخی و نسبتاً کوچک در بخش مرکزی کشور تونس است که در استان مهدیه جای گرفته و بهدلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود، اهمیت زیادی در گذشته و حال داشته است. این شهر در مسیر اصلی ارتباطی میان دو شهر مهم صفاقس و سوسه قرار دارد؛ مسیری که از دوران باستان تاکنون نقش شاهراه تجاری و ترددی را ایفا کرده است. همین جایگاه استراتژیک سبب شده الجم در طول تاریخ بهعنوان نقطهای مهم برای دادوستد، رفتوآمد و تبادل فرهنگی شناخته شود. امروزه نیز دسترسی آسان از طریق جادههای اصلی و خط راهآهن، بازدید از این شهر را برای گردشگران ساده کرده و الجم را به یکی از مقاصد شاخص و محبوب در میان جاهای دیدنی تونس، بهویژه در مسیر تور تونس، تبدیل کرده است.
آمفی تئاتر چیست؟
آمفیتئاترها از برجستهترین سازههای معماری روم باستان هستند؛ بناهایی عظیم و سنگی که برای برگزاری رویدادهای عمومی طراحی شده بودند و در آنها نبردهای گلادیاتوری، نمایش حیوانات وحشی و آیینهای جمعی برگزار میشد. این سازههای دایرهای یا بیضیشکل، علاوه بر کارکرد نمایشی، نمادی آشکار از قدرت، نظم و شکوه امپراتوری روم بهشمار میآمدند و نقش مهمی در زندگی اجتماعی آن دوران داشتند. امروزه آمفیتئاترها بهعنوان یادگارهایی ماندگار از تمدن روم، در سراسر جهان مورد توجه علاقهمندان تاریخ و معماری قرار دارند. در این میان، آمفیتئاتر الجم تونس یکی از شاخصترین و سالمترین نمونهها محسوب میشود؛ بنایی استثنایی که بهواسطه عظمت، مهندسی پیشرفته و حفظشدگی چشمگیر، جایگاهی ویژه در میان آثار تاریخی جهان دارد.
تاریخچه ال جم تونس
ریشههای ال جم تونس به قرن سوم پیش از میلاد و دوران فرمانروایی پونیکها بازمیگردد، اما شکوفایی واقعی آن زمانی آغاز شد که ژولیوس سزار شهر «تیسدروس» را در این منطقه بنیان گذاشت. خاک حاصلخیز اطراف شهر، الجم را به یکی از قطبهای اصلی کشت زیتون و تولید روغن زیتون تبدیل کرد؛ محصولی که در روم باستان تقاضایی بیسابقه داشت و ثروت و اعتبار فراوانی برای شهر به همراه آورد. در قرن دوم میلادی، تیسدروس به یکی از مراکز مهم تجاری امپراتوری روم بدل شد و اوج این شکوه، با ساخت آمفیتئاتر عظیم شهر در حدود سال ۲۳۸ میلادی رقم خورد؛ بنایی که نهتنها نماد قدرت اقتصادی منطقه بود، بلکه جایگاه گردهماییها و نمایشهای باشکوه رومی بهشمار میآمد.
با افول امپراتوری روم، سرنوشت الجم نیز دستخوش دگرگونی شد. شورشهای قرن سوم میلادی، مالیاتهای سنگین بر روغن زیتون و سرکوب خونین شهر، باعث شد تیسدروس هرگز به جایگاه پیشین خود بازنگردد و حتی این احتمال مطرح شود که ساخت آمفیتئاتر نیز ناتمام مانده باشد. با این حال، این سازه شگفتانگیز قرنها پابرجا ماند و بخش زیرزمینی آن که در سال ۱۹۰۴ کشف شد، تصویری دقیق از زندگی گلادیاتورها، حیوانات وحشی و شیوه عملکرد بنا ارائه داد. آمفیتئاتر الجم در دورههای مختلف بهعنوان قلعه نظامی استفاده شد، سنگهایش در قرن هفدهم غارت شد و حتی در جنگ جهانی دوم آسیب دید، اما همچنان ساختار اصلی خود را حفظ کرده است. مرمتهای قرن بیستم جان تازهای به این بنای تاریخی بخشید و امروز سه طبقه، راهروها و پلههای آن، همچنان عظمت شهری را روایت میکنند که هرچند فرو ریخت، اما نامش در تاریخ ماندگار شد.
آمفیتئاتر روباز ال جم: شاهکار مهندسی
آمفیتئاتر الجم بهعنوان سومین آمفیتئاتر بزرگ رومی جهان، شاخصترین نماد تاریخی این شهر و یکی از شگفتانگیزترین یادگارهای معماری روم باستان بهشمار میآید. این بنای عظیم که از سنگ آهک ساخته شده و ظرفیت بیش از ۳۰ هزار نفر را داشته، نشاندهنده قدرت، ثروت و نبوغ مهندسی رومیها در اوج شکوفایی الجم است. طراحی دقیق و حسابشده آن بهگونهای بوده که امکان برگزاری نبردهای گلادیاتوری، نمایشهای عمومی و گردهماییهای بزرگ مردمی را فراهم میکرد. راهروهای تو در تو، پلهها و فضاهای زیرزمینی این آمفیتئاتر هنوز هم حس عظمت و هیجان گذشته را زنده میکند و بازدید از آن، تجربهای شبیه به قدمزدن در دل تاریخ زنده است.
آنچه آمفیتئاتر الجم را بیش از پیش منحصربهفرد میکند، شواهد کمنظیری است که از روشهای ساختوساز رومی در آن باقی مانده است. بسیاری از بلوکهای سنگی دارای حفرههای مثلثیشکل هستند که بهطور هدفمند برای قرار دادن بستهای مخصوص بلند کردن سنگها ایجاد شده بودند؛ بستهایی که به بالاکشها متصل میشدند و با کمک طناب یا زنجیر، قطعات سنگین را جابهجا میکردند. جالبتر آنکه در کنار برخی از این حفرهها، نشانهها و طرحهایی حک شده که مسیر و شیوه انتقال سنگها را نشان میدهد؛ جزئیاتی که آمفیتئاتر الجم را نهفقط یک بنای تماشایی، بلکه یک سند زنده از دانش مهندسی و دقت اجرایی رومیان کرده است.
مهندسی منحصر به فرد
از نظر مهندسی، آمفیتئاتر الجم یکی از پیشرفتهترین سازههای دوران روم باستان بهشمار میآید و چند ویژگی خاص آن را کاملاً متمایز میکند. نخست، طراحی کاملاً متقارن و ماژولار بناست؛ یعنی کل سازه بر اساس تکرار واحدهای معماری یکسان ساخته شده که باعث توزیع یکنواخت وزن و پایداری بالای ساختمان شده است. استفاده هوشمندانه از طاقها و قوسها، بدون نیاز به بتن مسلح امروزی، امکان ایجاد فضایی عظیم با دیوارهایی نسبتاً باریک را فراهم کرده و همین موضوع دلیل ایستایی بنا پس از گذشت قرنهاست.
پیشنهاد ویژه
پرواز معراج، هتل ۵ ستاره، گشتهای جذاب
سایر جاهای دیدنی ال جم
شهر الجم تونس فراتر از آمفیتئاتر مشهورش، دیدنیهای دیگری هم دارد که تصویر کاملتری از تاریخ و زندگی این منطقه ارائه میدهند و بازدید از آنها، شناخت عمیقتری از الجم به دست میدهد.
موزه باستانشناسی ال جم
یکی از مهمترین این جاذبهها موزه باستانشناسی الجم است که در نزدیکی آمفیتئاتر قرار دارد. در این موزه مجموعهای ارزشمند از موزاییکهای رومی، اشیای خانگی، ابزارها و بقایای معماری به نمایش گذاشته شده که عمدتاً از ویلاهای اشرافی اطراف شهر کشف شدهاند و نشاندهنده سبک زندگی ثروتمند ساکنان الجم در دوران روم باستان هستند.
خرابههای شهر Thysdrus
از دیگر دیدنیهای شهر، محوطه باستانی شهر باستانی تیسدروس (Thysdrus) است؛ بقایای خیابانها، خانهها و سازههای عمومی که اگرچه بهطور کامل حفظ نشدهاند، اما بهخوبی گستردگی و اهمیت تاریخی این شهر را نشان میدهند. خانههای رومی با موزاییکهای کف در اطراف شهر نیز از جذابترین بخشها برای علاقهمندان تاریخ و هنر محسوب میشوند.
بازارهای سنتی ال جم تونس
در کنار آثار باستانی، بافت سنتی و بازار محلی الجم حالوهوایی متفاوت دارد. قدمزدن در کوچهها، دیدن زندگی روزمره مردم و آشنایی با صنایع دستی و محصولات محلی، تجربهای آرام و اصیل از تونس را رقم میزند. همچنین چشمانداز دشتهای اطراف شهر که با مزارع زیتون احاطه شدهاند، تکمیلکننده تصویری است که الجم را نهفقط یک مقصد تاریخی، بلکه شهری زنده با ریشهای عمیق در گذشته معرفی میکند.
شهر الجم بهدلیل اندازه نسبتاً کوچک خود، بازارهای سنتی گسترده و نامدار مانند شهرهای بزرگی چون تونس یا سوسه ندارد، اما چند بازار محلی و سنتی شناختهشده در آن وجود دارد که برای آشنایی با زندگی روزمره مردم و خرید سوغاتیهای بومی جذاب هستند:
بازار مرکزی الجم (Souk El Djem)
اصلیترین بازار شهر که محل خریدوفروش محصولات روزانه، ادویهها، روغن زیتون محلی، خرما و صنایع دستی ساده است و فضای سنتی آن حالوهوای واقعی شهر را نشان میدهد.
بازار اطراف آمفیتئاتر الجم
مجموعهای از غرفهها و فروشندگان محلی در اطراف بنای تاریخی که سوغاتیها، صنایع دستی، پارچههای سنتی، اشیای تزئینی و یادگاریهای مرتبط با تاریخ الجم عرضه میکنند.
بازار هفتگی محلی الجم
بازاری که در روزهای مشخص هفته برگزار میشود و کشاورزان و فروشندگان محلی محصولات تازه، زیتون، روغن زیتون خانگی و کالاهای سنتی را عرضه میکنند؛ فرصتی مناسب برای تجربه فضای بومی شهر.
