زنگبار نامی است که با شنیدن آن، تصویر سواحل سفید، آبهای فیروزهای، نخلهای بلند و غروبهای رؤیایی در ذهن شکل میگیرد. این جزیرهی افسانهای نهتنها یکی از زیباترین مقاصد گردشگری آفریقاست، بلکه بهدلیل فضای رمانتیک، آرامش منحصربهفرد و تاریخ عاشقانهاش، به «جزیره عشق» شهرت یافته است. اما دقیقاً زنگبار کجاست و چه ویژگیهایی باعث شده چنین لقبی بگیرد؟ در ادامه با مجله گردشگری توریزما همراه باشید:
پیشنهاد ویژه
پرواز امارات، هتل ۵ ستاره، گشتهای جذاب
زنگبار کجاست؟
زنگبار یکی از مهمترین مجمعالجزایر کشور تانزانیا و مرکز منطقهای نیمهخودمختار در این کشور بهشمار میرود. این منطقه دارای دولت محلی و ساختار اداری مستقل است، اما بهعنوان یک کشور جداگانه شناخته نمیشود و بخشی از جمهوری متحد تانزانیا محسوب میشود. حدود ۹۸ درصد از جمعیت زنگبار مسلمان هستند و اسلام نقش پررنگی در فرهنگ، سبک زندگی و هویت اجتماعی مردم این جزیره دارد.
موقعیت جغرافیایی زنگبار تانزانیا
در پاسخ به این سوال که زنگبار کجاست؟ باید بدانیم: زنگبار مجمعالجزایری است در شرق آفریقا که در اقیانوس هند و در نزدیکی سواحل کشور تانزانیا قرار دارد. این جزایر حدود ۴۰ کیلومتر از سرزمین اصلی تانزانیا فاصله دارند و شامل دو جزیرهی اصلی اونگوجا (Unguja) که معمولاً همان زنگبار نامیده میشود، و پمبا (Pemba) بههمراه چند جزیرهی کوچکتر هستند. زنگبار با وسعتی نزدیک به ۲۵۰۰ کیلومتر مربع، امروزه میزبان حدود یک میلیون نفر جمعیت است.
جزیره زنگبار در فاصلهای حدود ۵۰ کیلومتری شهر دارالسلام، پایتخت تانزانیا، قرار دارد. پایتخت زنگبار، شهر سنگی (Stone Town) است؛ شهری تاریخی که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده و قلب فرهنگی و تاریخی این مجمعالجزایر بهشمار میرود. زنگبار از نظر سیاسی بخشی از تانزانیاست، اما فرهنگ، تاریخ و هویت آن بهقدری متمایز است که بسیاری آن را جهانی مستقل و متفاوت میدانند.
تاریخچه زنگبار
جزیره زنگبار تانزانیا از حدود ۵۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بهعنوان یکی از مراکز مهم تجاری در مسیرهای دریایی اقیانوس هند شناخته میشد و پذیرای بازرگانان و جهانگردانی از تمدنهای مختلف از جمله ایرانی، چینی، یهودی، آشوری و دیگر اقوام بوده است. این گروهها عمدتاً با هدف تجارت ادویه، طلا، عاج و کالاهای ارزشمند وارد زنگبار میشدند و همین رفتوآمدها، پایهگذار تنوع فرهنگی و تاریخی منحصربهفرد این جزیره شده است.
زنگبار شیرازی !
حدود هزار سال پیش، گروهی از بازرگانان شیرازی با کشتیهای خود وارد جزیرهای در سواحل شرقی قاره آفریقا، در محدوده امروزی کشور تانزانیا شدند. این جزیره با طبیعتی سرسبز و موقعیتی تجاری پررونق، توجه آنان را به خود جلب کرد. بازرگانان شیرازی پس از ورود، با زنان بومی جزیره ازدواج کردند و در همانجا سکونت گزیدند و بنیان خانوادههای تازهای را شکل دادند.
مهاجرت شیرازیها تنها به زنگبار تانزانیا محدود نماند؛ آنان در مناطقی از سومالی و موزامبیک نیز ساکن شدند و با پیوندهای خانوادگی و تجاری، سبک زندگی و فرهنگ خود را از ایران به شرق آفریقا منتقل کردند. بهگفته منابع تاریخی، شیرازیهای مهاجر این جزیره را زنگبار نام نهادند که به معنای «ساحل سیاهان» است. واژه «زَنگ» در فارسی باستان به معنای «سیاه» و «بار» به معنای «ساحل» یا «کرانه» است.
جمعیت زنگبار
در کنار میراث فرهنگی شیرازیها، ردپای تمدنها و اقوام دیگری همچون اعراب، پرتغالیها و انگلیسیها نیز در تاریخ و هویت زنگبار دیده میشود؛ اقوامی که نیاکانشان قرنها پیش به این جزیره آمده و در شکلگیری بافت فرهنگی، اجتماعی و تاریخی آن نقش داشتهاند. این تنوع فرهنگی، زنگبار را به یکی از منحصربهفردترین و جذابترین مناطق شرق آفریقا تبدیل کرده است.
جمعیت زنگبار تانزانیا ترکیبی متنوع از این اقوام، فرهنگها و ریشههای تاریخی مختلف است که در طول قرنها شکل گرفته و هویت منحصربهفرد این مجمعالجزایر را ساخته است. زنگبار امروزه حدود یک تا یکونیم میلیون نفر جمعیت دارد که عمدتاً در جزیره اصلی اونگوجا و جزیره پمبا زندگی میکنند. تمرکز جمعیتی بیشتر در شهرها، بهویژه شهر سنگی (Stone Town) و مناطق ساحلی دیده میشود.
دین مردم زنگبار
از نظر مذهبی، اکثریت قاطع مردم زنگبار مسلمان هستند و حدود ۹۵ تا ۹۸ درصد جمعیت را تشکیل میدهند. اسلام نقش بسیار مهمی در زندگی روزمره، آیینها، معماری، تقویم اجتماعی و روابط فرهنگی مردم دارد. اقلیتهای مذهبی کوچکی از مسیحیان و پیروان دیگر ادیان نیز در این جزیره زندگی میکنند که عمدتاً مهاجر یا ساکن مناطق شهری هستند.
از نظر قومیتی، بخش بزرگی از جمعیت زنگبار تانزانیا را مردمی با ریشههای آفریقایی–سواحیلی تشکیل میدهند. در کنار آنها، گروههایی با تبار شیرازی (ایرانیتبار)، عربی، هندی و در مواردی اروپایی نیز حضور دارند.
زبان اصلی مردم زنگبار سواحیلی است که زبان رسمی و رایج در زندگی روزمره بهشمار میرود. با این حال، زبان انگلیسی نیز بهویژه در آموزش، گردشگری و امور اداری کاربرد گستردهای دارد.
زنگبار؛ تلاقی فرهنگها و تمدنها
یکی از دلایل جذابیت زنگبار، ترکیب شگفتانگیز فرهنگهاست. این جزیره در طول قرنها محل رفتوآمد تاجران عرب، ایرانی، هندی و اروپایی بوده است. همین موضوع باعث شده زنگبار آمیزهای از فرهنگ آفریقایی، عربی، فارسی، هندی و غربی باشد.
در معماری شهر سنگی، میتوان این ترکیب را بهوضوح دید:
درهای چوبی حکاکیشدهی عربی، بالکنهای هندی، ساختمانهای استعماری و کوچههایی که بوی ادویه و تاریخ میدهند. این فضا بهطور طبیعی حس نوستالژی، رمزآلودگی و صمیمیت ایجاد میکند؛ احساسی که کاملاً با مفهوم عشق همخوان است.
چرا زنگبار را «جزیره عشق» مینامند؟
لقب «جزیره عشق» فقط یک نام تبلیغاتی نیست؛ زنگبار واقعاً ویژگیهایی دارد که آن را به یکی از رمانتیکترین مقاصد دنیا تبدیل کرده است.
۱. سواحل رؤیایی و آرامش مطلق
سواحل زنگبار با شنهای سفید پودری و آبهای شفاف اقیانوس هند، فضایی ایدهآل برای قدمزدنهای دونفره، شنا، غواصی و استراحت در سکوت طبیعت فراهم میکنند. نبود شلوغی بیشازحد و آرامش حاکم بر جزیره، باعث میشود زوجها بتوانند زمان را فراموش کنند و فقط از کنار هم بودن لذت ببرند.
۲. غروبهای عاشقانه
غروب خورشید در زنگبار، یکی از رمانتیکترین صحنههایی است که میتوان تجربه کرد. آسمان به رنگهای نارنجی، صورتی و بنفش درمیآید و قایقهای سنتی «دهو» آرام روی آب حرکت میکنند. بسیاری از زوجها، غروب زنگبار را بهعنوان یکی از خاطرهانگیزترین لحظات زندگی خود توصیف میکنند.
۳. اقامتگاههای رمانتیک
زنگبار به داشتن هتلها و ریزورتهای لوکس و بوتیکهتلهای ساحلی معروف است. ویلاهای اختصاصی با استخرهای رو به دریا، شامهای دونفره روی ساحل، نور شمع و صدای امواج، همگی فضایی میسازند که عشق را عمیقتر میکند. به همین دلیل، زنگبار یکی از مقاصد محبوب ماهعسل در جهان است.
۴. ضرباهنگ آرام زندگی
در زنگبار همهچیز با سرعتی آرام جریان دارد. مردم محلی لبخند به لب دارند، عجلهای در کار نیست و مفهوم «زمان» معنای متفاوتی پیدا میکند. این سبک زندگی، فرصتی فراهم میکند تا زوجها از شلوغی و استرس روزمره فاصله بگیرند و دوباره به یکدیگر نزدیک شوند.
۵. نقش طبیعت در حس عاشقانه زنگبار
زنگبار به «جزیره ادویهها» نیز معروف است. عطر میخک، دارچین، وانیل و جوز هندی در هوا پخش است و حسها را تحریک میکند. بسیاری معتقدند همین بوها و طعمها تأثیر مستقیمی بر احساسات و حالوهوای عاشقانه دارند. جنگلهای گرمسیری، آبهای فیروزهای، صخرههای مرجانی و حیات دریایی شگفتانگیز، همگی باعث میشوند انسان احساس کند در بهشتی دور از جهان مدرن قدم گذاشته است.
دیدنیهای زنگبار تانزانیا
دیدنیهای زنگبار تنها به سواحل زیبا محدود نمیشود، بلکه هر گوشه آن داستانی از تاریخ را روایت میکند. مهمترین دیدنیهای زنگبار عبارتاند از:
شهر سنگی؛ عشق در دل تاریخ
شهر سنگی فقط یک جاذبه تاریخی نیست؛ روح زنگبار در این شهر جریان دارد. شهر سنگی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبتشده است. کوچههای باریک، خانههای قدیمی با درهای چوبی منقوش، بازارهای محلی و بناهای تاریخی، فضای منحصربهفردی ایجاد کردهاند. قدمزدن در این شهر، سفری به دل تاریخ چندصدساله زنگبار است. صدای اذان که با موسیقی محلی درهم میآمیزد، فضایی شاعرانه خلق میکند. بازدید از خانه فردی مرکوری، خوانندهی افسانهای گروه Queen، نیز برای بسیاری از عاشقان موسیقی و هنر تجربهای خاص و احساسی است.
خانه فردی مرکوری
خانه محل تولد فِرِدی مرکوری، خواننده افسانهای گروه Queen، یکی از جاذبههای محبوب شهر سنگی است. این موزه کوچک، اطلاعاتی درباره زندگی و دوران کودکی او در زنگبار ارائه میدهد و برای علاقهمندان موسیقی تجربهای خاص محسوب میشود.
قلعه قدیمی (Old Fort) زنگبار
قلعه قدیمی زنگبار در شهر سنگی، یکی از مهمترین بناهای تاریخی زنگبار است که در قرن هفدهم توسط عمانیها ساخته شد. این قلعه امروزه میزبان رویدادهای فرهنگی، نمایشگاههای هنری و بازارچههای محلی است.
جزیره زندان (Prison Island)
جزیره زندان در نزدیکی شهر سنگی قرار دارد و بهخاطر لاکپشتهای غولپیکر آلدا برا که بیش از صد سال عمر دارند، شهرت یافته است. این جزیره همچنین دارای سواحل زیبا و آبهایی مناسب شنا و اسنورکلینگ است.
جنگل جوزانی (Jozani Forest)
جنگل ملی جوزانی تنها پارک ملی زنگبار تانزانیا است و زیستگاه میمونهای کلوبوس قرمز محسوب میشود که گونهای کمیاب هستند. پیادهروی در مسیرهای چوبی جنگل و تماشای طبیعت گرمسیری، تجربهای آرامشبخش و متفاوت فراهم میکند.
مزارع ادویه (Spice Farms) زنگبار
زنگبار تانزانیا به «جزیره ادویهها» شهرت دارد. بازدید از مزارع ادویه و آشنایی با کشت میخک، دارچین، وانیل، جوز هندی و فلفل، یکی از جذابترین گشتهای فرهنگی و طبیعی این جزیره است.
یکی از ویژگیهای برجسته مهاجرت ایرانیان به سرزمینهای گوناگون جهان، ساخت و گسترش بناهای ماندگار همچون مساجد، عمارتهای باشکوه، کاخها، آرامگاهها و مجموعههای مذهبی و فرهنگی بوده است؛ آثاری که در گذر زمان به بخشی جداییناپذیر از میراث تاریخی و هویتی آن مناطق تبدیل شدهاند.
چنین آثار تاریخی، نهتنها نشاندهنده حضور فیزیکی ایرانیان در این مناطق هستند، بلکه بازتابی از اندیشه، هنر، معماری و باورهای ایرانی–اسلامی بهشمار میروند. امروزه این بناها با شکوه و استواری خود، گواهی زنده بر ماندگاری و تأثیر عمیق فرهنگ و تمدن ایرانی–اسلامی در فراسوی مرزهای جغرافیایی ایران بوده و توجه پژوهشگران، گردشگران و علاقهمندان تاریخ را به خود جلب میکنند.
مسجد کیزی مکازی (Kizimkazi Mosque)
مسجد کیزی مکازی که در جنوب زنگبار قرار دارد، قدیمیترین مسجد زنگبار بهشمار میرود که اندکی پس از ورود شیرازیها به این منطقه و به فرمان یکی از پادشاهان شیرازی ساخته شده است. در کاشیکاریها و تزئینات این مسجد، نام اهل بیت (ع) بهچشم میخورد که نشاندهنده باورهای مذهبی سازندگان آن است. این مسجد بهطور کامل از سنگ ساخته شده و دارای گچبریهایی با الهام از معماری مساجد دوره سلجوقی است که شباهتهای قابل توجهی با نمونههای ایرانی دارد.
بر اساس روایتهای تاریخی، معمار این مسجد فردی به نام کیزی بوده است که پس از پایان ساخت بنا، به فرمان پادشاه به قتل رسیده است. به همین دلیل، این مسجد به نام کیزیمکازی شهرت یافته که به معنای «ساخته دست کیزیِ زبردست» تعبیر میشود. در اطراف مسجد، قبرستانی قدیمی قرار دارد که گفته میشود آرامگاه معمار مسجد نیز در همانجا واقع شده است.
عمارتهای تاریخی شیرازیها
در بخشهایی از شهر سنگی و مناطق ساحلی، بقایای عمارتها و خانههای بزرگ متعلق به خاندانهای شیرازی دیده میشود. این بناها معمولاً دارای حیاط مرکزی، ایوان و درهای چوبی منقوش بوده و محل سکونت بازرگانان و بزرگان ایرانیتبار بهشمار میرفتهاند.
حمام کیدیچی زنگبار
حمام کیدیچی که به «حمام ایرانی» نیز شهرت دارد، یکی از شاخصترین یادگارهای حضور ایرانیان در زنگبار است و با الهام از معماری دوره قاجار ساخته شده است. در ساخت این بنا از الگوهای رایج حمامهای سنتی ایران استفاده شده و در بخشهایی از آن، اشعار فارسی و نقشمایههای ایرانی به چشم میخورد که نشاندهنده پیوند عمیق فرهنگی میان ایران و زنگبار است.
در دوران پادشاهی فتحعلیشاه قاجار (۱۷۹۸ تا ۱۸۳۵ میلادی)، گروهی از ایرانیان به زنگبار مهاجرت کردند. در میان آنان، شهربانو بیگم (شهرزاد)، دختر فتحعلیشاه، نیز حضور داشت که به عقد یکی از سلاطین عمانی حاکم بر زنگبار درآمد. به دستور وی، حمام کیدیچی بهعنوان یک حمام ایرانی و مطابق با سنتها و سلیقه معماری ایران ساخته شد.
زنگبار؛ مقصدی برای عشقهای ماندگار
زنگبار فقط برای زوجها نیست؛ اما بیشک یکی از بهترین جاها برای تجربه عشق، آرامش و پیوند عمیق انسانی است. این جزیره به شما یادآوری میکند که عشق گاهی در سادگی نهفته است: در یک غروب آرام، در صدای موجها، در قدمزدن روی شنهای گرم و در لحظهای که زمان از حرکت میایستد.
زنگبار شایستهی لقب «جزیره عشق» است. اینجا جایی است که عشق نهفقط احساس، بلکه تجربهای زنده و ماندگار میشود؛ تجربهای که تا همیشه در قلب مسافرانش باقی میماند.
